Toen ik me aanmeldde voor de Greenhouse, hoopte ik te leren over Europa en politieke ecologie, en – als het meezat – interessante mensen te ontmoeten. Ik geloof in het belang van internationale samenwerking, leren van andere ervaringen en de noodzaak van capaciteitsopbouw van jonge activisten.
Maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik ook kritisch ben over de vele internationale reizen die we maken. Ik vraag me af of het nut ervan opweegt tegen de uitstoot van de reis – in mijn geval een lange treinreis. En of een training vervolgens alleen voor persoonlijke ontwikkeling zorgt, of ook vruchten afwerpt voor anderen. Kortom, ik ging hoopvol en enigszins kritisch op pad.
Op een maandagmiddag kwamen we aan in het pittoreske Regello in de buurt van Florence. Nadat we onze koffers in een prachtig Italiaans landhuis hadden gezet, leerden we elkaar kennen: dertig deelnemers met negentien nationaliteiten, met elk hun eigen reden om onderdeel te zijn van de groene beweging. Van het Verenigd Koninkrijk en Portugal tot aan Letland en Servië, en van klimaat en milieu tot aan democratie en sociale rechtvaardigheid.
Al snel werd het belang van dit soort trainingen duidelijk: we leerden niet alleen over, maar ook vanuit de Europese Unie. Elke deelnemer bracht andere ervaringen en kennis mee. Persoonlijke verhalen van jonge Groenen uit Hongarije en Servië over democratische erosie maakten diepe indruk.
Maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik ook kritisch ben over de vele internationale reizen die we maken. Ik vraag me af of het nut ervan opweegt tegen de uitstoot van de reis – in mijn geval een lange treinreis. En of een training vervolgens alleen voor persoonlijke ontwikkeling zorgt, of ook vruchten afwerpt voor anderen. Kortom, ik ging hoopvol en enigszins kritisch op pad.
Op een maandagmiddag kwamen we aan in het pittoreske Regello in de buurt van Florence. Nadat we onze koffers in een prachtig Italiaans landhuis hadden gezet, leerden we elkaar kennen: dertig deelnemers met negentien nationaliteiten, met elk hun eigen reden om onderdeel te zijn van de groene beweging. Van het Verenigd Koninkrijk en Portugal tot aan Letland en Servië, en van klimaat en milieu tot aan democratie en sociale rechtvaardigheid.
Al snel werd het belang van dit soort trainingen duidelijk: we leerden niet alleen over, maar ook vanuit de Europese Unie. Elke deelnemer bracht andere ervaringen en kennis mee. Persoonlijke verhalen van jonge Groenen uit Hongarije en Servië over democratische erosie maakten diepe indruk.
In Hongarije heeft premier Orbán de afgelopen jaren de democratie afgebroken tot electorale autocratie en het land economisch de grond in gewerkt. Nu zijn tegenstrever Magyar heeft gewonnen, is het de vraag in hoeverre hij de democratie kan herstellen. Ádám Őri uit Hongarije deelde: “Een van de belangrijkste lessen van de afgelopen jaren is dat de democratie niet door verkiezingen alleen kan worden hersteld. Het maatschappelijk middenveld moet na jaren van gecentraliseerde macht de democratische cultuur opnieuw leren kennen.” Een democratie verliezen gaat sneller en geruislozer dan je denkt, haar opbouwen blijkt moeilijker dan je hoopt.
Een democratie verliezen gaat sneller en geruislozer dan je denkt
In Servië bieden massale demonstraties tegen corruptie en voor het herstel van de rechtsstaat onder leiding van jonge generaties hoop, maar ze worden hard neergeslagen en met propaganda ondermijnd door het regime[1]. De twee Servische deelnemers ervaren dagelijks hoe moeilijk het is een democratie te herstellen en riepen ons dan ook op om democratische erosie in onze eigen landen niet met lede ogen aan te zien. Zoals Aleksa Živković zei: “Democratieën storten niet van de ene op de andere dag in. Hun erosie is een lang en geleidelijk proces, daarom is het cruciaal om vanaf het begin weerstand te bieden, want zodra de signalen niet meer te negeren zijn, kan het al te laat zijn.”
Marija Tasić deelde: “Ik heb er altijd spijt van gehad dat ik te laat geboren ben. Ik heb het gevoel dat als ik oud genoeg was geweest toen het allemaal begon, ik niet tien jaar had gewacht om er iets aan te doen. Ik vraag alle mensen in Europa om te erkennen in welke bijzondere situatie elk land zich bevindt. Het is niet tijd om in actie te komen wanneer de dictator alle instellingen in zijn greep heeft, maar wanneer de democratie achteruitgaat. We zijn nu oud genoeg, dus vecht!”
Fabrieksbezetting
Ook leerden we van Italiaanse politici en activisten. In Italië is de groene beweging de afgelopen jaren verzwakt. Gelukkig bieden jonge groene leiders en nieuwe initiatieven hoop, zoals de recent opgerichte Toscaanse jongerentak. Samen met de jonge Toscaanse Groenen bezochten we de voormalige GKN-autofabriek in Florence. Op 9 juli 2021 werden hier de 422 werknemers per sms op staande voet ontslagen. Eigenaar Melrose Industries, een Brits investeringsfonds, had besloten te verhuizen om de productiekosten te drukken.
Dezelfde dag nog organiseerde de vakbond een demonstratie, wat leidde tot de bezetting van de fabriek. De werknemers richtten een fabriekscollectief, ‘Collettivo di Fabbrica’, op, met als doel een aandelenbelang in het bedrijf te verwerven. Deze bezetting gaat door tot de dag van vandaag, inmiddels bijna vijf jaar later. Het collectief is er altijd, dag en nacht, om de fabriek te bezetten.
Het is duidelijk dat deze werknemers ervaring hadden met collectieve actie en lessen meebrachten van oud-werknemers die betrokken waren bij eerdere bewegingen. Niet alleen doordat zij hun strijd al bijna vijf jaar lang volhouden, maar ook door hun intersectionele en solidaire benadering. Het collectief koppelde zijn strijd direct aan een grotere systeemkritiek, door de verantwoordelijkheid van de staat te bevragen.
Daarnaast riepen de fabrieksbezetters anderen op mee te betogen voor hun eigen problemen, waarmee ze een massale solidariteitsbeweging op gang brachten, met steun van vakbonden, studenten, politieke partijen, klimaatorganisaties en betrokken burgers. Ondertussen maakten ze plannen voor de productie van zonnepanelen en batterijen en ontwikkelden ze zelfs prototypen bakfietsen, om te laten zien dat ze willen bijdragen aan democratische en sociaal-ecologisch verantwoorde productie.
We kunnen veel leren van het collectief. Het laat zien: een van onze grootste krachten is ons vermogen te bedenken hoe we dingen zouden wíllen zien, wat eerlijk is en hoe we dat kunnen bereiken. En dat politiek veel meer dan partijpolitiek alleen is: politiek is niet vóór de mensen, maar met en door de mensen. Hiervoor hebben we democratische burgers nodig, zoals de ex-GKN-fabriekswerkers, die kritisch nadenken over de status quo en het gemeenschappelijk belang waarderen.
Democratische burgers ontstaan niet vanzelf
Door hun ervaring met collectieve actie waren zij in staat zich snel en standvastig te organiseren en dit al vijf jaar lang vol te houden. Het laat daarmee ook zien: democratische burgers ontstaan niet vanzelf, we moeten dit actief stimuleren – met onderwijs, burgerparticipatie en de inzet van lokale kennis.
We kunnen dit actieve burgerschap ook in onszelf stimuleren door zelf, onafhankelijk van technologie, kritisch na te denken, te leren, te lezen, te discussiëren en te reflecteren op onszelf, anderen en de wereld: welke wereld willen we realiseren en welke middelen hebben we daarvoor?[2] De Greenhouse bood de tijd, ruimte en faciliteiten voor die reflectie.
Alternatieve toekomsten
Een van de meest waardevolle aspecten van de training was de fysieke en mentale afstand van de waan van de dag en de tijd voor fundamentele vragen. Hierbij valt de rol van technologie niet te overschatten. In tijden van eindeloos makkelijk vermaak is het een vorm van verzet om kritisch te blijven nadenken. We moeten ons niet murw laten slaan door eindeloos scrollen en nepnieuws. Als we AI inzetten voor onze vragen, onze vrije tijd en breincapaciteit gebruiken om te scrollen en alles kijken wat gesloten algoritmes ons aanreiken, tast dit ons kritisch denkvermogen aan. Zo geven we ons vermogen om alternatieve toekomsten te bedenken – en dus te realiseren – uit handen.
In de zes dagen spraken, ervaarden, leerden en reflecteerden we veel. We leerden over de geschiedenis van de Groenen, hoe de beweging ontstond uit een strijd voor vrijheid.[3] Over hoe big tech een van de grootste bedreigingen voor de democratie is. Over hoe verandering alleen ontstaat door een brede maatschappelijke beweging. Maar vooral over de staat van Europa: de verschillende realiteiten in verschillende landen, vertolkt door de deelnemers.
Ook wij vieren feest wanneer e Hongaren dansen op straat
Voor mij was het ook een week waarin ik me hernieuwd Europees, progressief en democratisch burger voelde, met alle kansen en verantwoordelijkheden van dien. Uiteraard is het een enorm privilege om de tijd en ruimte te krijgen voor deze training en te mogen leren van deze groep. Of de reis het waard was, hangt af van wat we met dit privilege doen. We hebben nu de verantwoordelijkheid om de geleerde lessen te verspreiden, mee te nemen in ons werk en om te zetten in actie. En vooral om ons internationale netwerk te voeden en in te zetten om samen verder te komen dan we alleen zouden kunnen.
De Greenhouse liet zien: Nederland is geen eiland – en Progressief Nederland gelukkig ook niet. Over heel Europa en daarbuiten zijn er bewegingen, burgers en partijen die zich inzetten voor een gezonde planeet, de democratie, gelijke rechten en vrijheid. Die bewegingen staan niet los, maar versterken elkaar. Ook wij verliezen wanneer Servische studentenprotesten hardhandig worden neergeslagen, en ook wij vieren feest wanneer de Hongaren dansen op de straat.
Voetnoten
- De Foundation Max van der Stoel publiceerde eind 2025 een interview over de studentenprotesten in Servië: “One World, One Fight” – waarom de studentenprotesten in Servië ons allemaal aangaan.
- Kovac, M. (2025). Democracies depend on reading. Green European Journal.
- Gaudot, E., Bennett, N. (2025). What is Green Freedom? Green European Journal.
